|
Çözümler için tıklayın
SORULAR
1. “Mantık” ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A)Akıl yürütme ve belgeleme tarzındaki düşünmenin kurallarını inceler.
B)Nasıl doğru düşüneceğimiz ile ilgilenir.
C)İleri sürülen düşüncenin doğruluğunu gözlem ve deney yoluyla kanıtlamaya çalışır.
D)Bütün bilimlerin temelinde yer alır.
2. Aşağıdaki önermelerden hangisi çelişkilidir?
A) Öğrenci, öğrencidir.
B) Kapı ya açıktır yada kapalıdır.
C) Bütün insanlar ölümlüdür.
D) Cemre hem çalışkandır hem de tembeldir.
3. Aşağıdakilerden hangisi tüme varım yoluyla yapılan bir akıl yürütmedir?
A) Tüm canlılar beslenir, o hâlde insanda beslenir.
B) Demir, bakır, kalay ısıtılınca genleşir, o hâlde tüm madenler ısıtılınca genleşir.
C) Bütün çiçekler güzel kokar, o hâlde gül de güzel kokar.
D) Bütün bilim dalları evrenseldir, o hâlde fizik bilimi evrenseldir.
4. Aşağıdakilerden hangisi sembolik mantığın gelişimine katkıda bulunmuştur?
A) Farabi B) De Morgan C) Porphyrios D) İbni-Sina
5. Aşağıdakilerden hangisi “genel kavram”dır?
A) Gezegen B) Dünya C) Mars D) Neptün
6. –Varlık – Canlı – Bitki – Ağaç
Yukarıdaki kavram sıralamasında kaplamı en fazla olan kavram hangisidir?
A) Varlık B) Canlı C) Bitki D) Ağaç
7. “İnsan-Gezegen” kavramları arasındaki ilişki türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Eşitlik
B) Ayrıklık
C) Eksik girişimlilik
D) Tam girişimlilik
8. Cins; ortak özellikleri olan iki kavramdan kaplamı daha fazla olandır ya da altında türlerin sıralandığı şeydir.
Buna göre hayvan kavramının cinsi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Canlı B) Balık C) Balina D) Memeli Hayvanlar
9. Aşağıdakilerden hangisi tanımın koşullarından biri değildir?
A) Tanımda kısır döngü olmamalıdır.
B) Tanım, çelişki taşıyan bir önerme olmalıdır.
C) Bir kavramın kaplamına giren tüm bireyler, tanımın içinde olmalıdır.
D) Kavramın içleminde bulunan ana özellikler tam olarak tanımın içinde yer almalıdır.
10. “En az iki terimden oluşan, içinde en az bir yargı ve bir doğruluk değeri taşıyan cümlelerdir.”
Tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tümel B) Döndürme C) Karşı olma D) Önerme
11. Aşağıdakilerden hangisi tikel olumlu bir önermedir?
A) Bütün kuşlar kanatlıdır.
B) Bazı ağaçlar çamdır.
C) Bazı çocuklar yaramaz değildir.
D) Hiçbir insan akılsız değildir.
12. Aşağıdakilerden hangisi bileşik önermedir?
A) Papatya bitkidir.
B) Gökhan çalışkandır.
C) Bazı bitkiler çiçeklidir.
D) Elif ve Ahmet kardeştir.
13. Aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Tek bir yargı bildiren önermelere bileşik önerme denir.
B) Kiplik, bir yargı üzerine verilen yargıdır.
C) "A", tümel olumlu önermenin sembolüdür.
D) “O”, tikel olumsuz önermenin sembolüdür.
14. Bir önermenin niteliğini bozmaksızın öznesini yüklem, yüklemini özne yaparak anlamca eşdeğer, aynı doğruluk değerine sahip, yeni bir önerme yapmaktır.
Yukarıda tanımı verilen önermeler arası ilişki türü hangisidir?
A) Döndürme B) Karşıt C) Altık D) Çelişik
15. Aşağıdakilerden hangisi önermeler arası ilişki türlerinden biri olan karşı olma durumundaki önermelerdendir?
A) Tümden gelim
B) Döndürme
C) Analoji
D) Karşıt
16. Önermeler arası karşı olma ilişkisinde tümel olumsuz önermenin altık’ı, tikel olumsuz önermedir.
Buna göre “Hiçbir çocuk yaramaz değildir.” önermesinin altık’ı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bütün çocuklar yaramazdır.
B) Bazı çocuklar yaramazdır.
C) Bazı çocuklar yaramaz değildir.
D) Hiçbir çocuk yaramaz değildir.
17. “Her insan akıllıdır. (D)” önermesinin ters döndürmesi,
“Her akıllı olmayan insan olmayandır. (D)”
Buna göre, önermeler arasında ters döndürme ilişkisi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Önermenin niteliği değişmez.
B) Önermenin doğruluk değeri değişir.
C) Öznenin olumsuz hali yüklem yapılır.
D) Yüklemin olumsuz hali özne yapılır.
18. “Verilen en az iki önermeden zihnin zorunlu olarak bir sonuç çıkarması işlemidir.”
Tanımı verilen kavram hangisidir?
A) Özdeşlik B) Kıyas C) Beş tümel D) Cins
19. Hiçbir bencil yurtsever değildir.
Tüm yurtseverler halkı sever.
O hâlde ....................................
Yukarıda verilen kıyasta ulaşılabilecek sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bütün benciller halkı sever.
B) Bütün yurtseverler bencildir.
C) Bazı benciller yurt severdir.
D) Hiçbir bencil halkı seven değildir.
20. Aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Çelişik önermelerden biri doğruysa diğeri zorunlu olarak doğrudur.
B) Mantığın ilgilendiği akıl yürütme biçimi tümden gelimdir.
C) Bir öncülü yada sonucu eksik bırakılan kıyaslara, kısaltılmış kıyas denir.
D) Kıyasta öncüllerden zorunlu olarak çıkan önermeye sonuç adı verilir.
ÇÖZÜMLER
1. Çözüm:
“Mantık” ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A)Akıl yürütme ve belgeleme tarzındaki düşünmenin kurallarını inceler. – Doğru
B)Nasıl doğru düşüneceğimiz ile ilgilenir. – Doğru
C)İleri sürülen düşüncenin doğruluğunu gözlem ve deney yoluyla kanıtlamaya çalışır. – Yanlış
D)Bütün bilimlerin temelinde yer alır. – Doğru
Cevap: C
2. Çözüm:
Aşağıdaki önermelerden hangisi çelişkilidir?
A) Öğrenci, öğrencidir. – Tutarlı
B) Kapı ya açıktır yada kapalıdır. – Tutarlı
C) Bütün insanlar ölümlüdür. – Tutarlı
D) Cemre hem çalışkandır hem de tembeldir. – Çelişik
Cevap: D
3. Çözüm:
Aşağıdakilerden hangisi tüme varım yoluyla yapılan bir akıl yürütmedir?
A) Tüm canlılar beslenir, o hâlde insanda beslenir. – Tümdengelim
B) Demir, bakır, kalay ısıtılınca genleşir, o hâlde tüm madenler ısıtılınca genleşir. – Tümevarım
C) Bütün çiçekler güzel kokar, o hâlde gül de güzel kokar. – Tümdengelim
D) Bütün bilim dalları evrenseldir, o hâlde fizik bilimi evrenseldir. – Tümdengelim
Cevap: B
4. Çözüm:
Aşağıdakilerden hangisi sembolik mantığın gelişimine katkıda bulunmuştur?
A) Farabi B) De Morgan C) Porphyrios D) İbni-Sina
Cevap: B
5. Çözüm:
Aşağıdakilerden hangisi “genel kavram”dır?
A) Gezegen B) Dünya C) Mars D) Neptün
Cevap: A
6. Çözüm:
–Varlık – Canlı – Bitki – Ağaç
Yukarıdaki kavram sıralamasında kaplamı en fazla olan kavram hangisidir?
A) Varlık B) Canlı C) Bitki D) Ağaç
Cevap: A
7. Çözüm:
Soruda “İnsan” ve “Gezegen” kavramları arasındaki ilişkinin ne türden olduğu sorulmuş. Bu kavramlar arasındaki ilişki: “Hiçbir insan gezegen değildir.” Ve “Hiçbir gezegen insan değildir.” Önermeleriyle ifade edilebilen bir ayrıklık ilişkisidir. Ayrıklık ilişkisi iki kavramdan hiçbirisinin diğerinin hiçbir bireyini kapsamaması (kesişim kümelerinin boş olması) durumunu ifade eder.
Cevap: B
8. Çözüm:
Cinsin tanımı verildikten sonra “Hayvan” kavramının cinsi sorulmuş. Porphyrios Ağacında “Hayvan” kavramına göre daha yukarıda bulunan kavram, bu kavramın cinsidir. Buna göre hayvan kavramının cinsi “Canlı” kavramıdır.
Cevap: A
9. Çözüm:
A, B ve C seçeneklerinde verilen bilgiler tanımın koşulları arasında yer alır. Ancak tanımın “Kavramın içleminde bulunan ana özellikler tam olarak içinde yer alması” gibi bir şartı yoktur.
Cevap: A
10. Çözüm:
“En az iki terimden oluşan, içinde en az bir yargı ve bir doğruluk değeri taşıyan cümlelerdir.” şeklinde tanımlanabilen kavram “Önerme”dir.
Cevap: D
11. Çözüm:
Önermenin tikel olması öznenin tüm kaplamına değil, kaplamının bir kısmıyla alınmasına bağlıdır. Buna göre, “Bazı ağaçlar çamdır.” ve “ Bazı çocuklar yaramaz değildir.” önermeleri tikeldir. Soruda tikel olumlu önerme sorulduğu için cevap “Bazı ağaçlar çamdır.” önermesidir.
Cevap: B
12. Çözüm:
Basit ve bileşik önerme ayrımı, önermenin bir mi, yoksa birden fazla mı yargı bildirdiğine, yani yargı sayısına göre yapılan bir ayrımdır. Buna göre ilk üç seçenekteki önermeler tek yargı bildiren basit önermelerdir. “Elif ve Ahmet kardeştir.” önermesinde ise “Elif kardeştir” ve “Ahmet kardeştir” şeklinde iki yargı yer aldığı için bu önerme bileşik önermedir.
Yine önermenin yapısında ve (Ù) tümel evetleme eklemi yer almasına bakarak da bileşik önermenin bu önerme olduğunu bulabilirdik; çünkü basit önermenin yapısında önerme eklemi yer almaz, sadece bieşik(i açık) önermelerin yapısında önerme eklemleri yer alır.
Cevap: D
13. Çözüm:
12. sorunun çözümünde belirttiğimiz gibi, tek yargı bildiren önermeler bileşik değil, basit önermelerdir. Dolayısıyla yanlış olan yargı, A seçeneğinde verilen “Tek bir yargı bildiren önermelere bileşik önerme denir. “ yargısıdır.
Cevap: A
14. Çözüm:
Sorunun paragraf kısmında: “Bir önermenin niteliğini bozmaksızın öznesini yüklem, yüklemini özne yaparak anlamca eşdeğer, aynı doğruluk değerine sahip, yeni bir önerme yapmaktır.” denilerek; doğrudan çıkarım da sayılan döndürme ilişkisinin tanımı yapılmıştır.
Cevap: A
15. Çözüm:
Karşı olum ilişkileri şunlardır: Karşıtlık, Altıklık ve Çelişiklik. Karşıtlık tümel önermeler arasında olduğunda “üst karşıtlık”; tikel önermeler arasında olursa “alt karşıtlık ilişkisi” denir. Dolayısıyla karşı olma durumunu ifade eden D seçeneğindeki “Karşıt” kavramıdır.
B) Tümdengelim bir çıkarım veya akıl yürütme çeşidini;
C) Döndürme 14. çözümde açıklandığı gibi karşı olmadan farklı bir önermeler arası ilişkini(veya doğrudan çıkarım biçimi)ni;
D) Analoji bir çıkarım veya akıl yürütme çeşidini ifade eder.
Cevap: A
16. Çözüm:
Soruda “Önermeler arası karşı olma ilişkisinde tümel olumsuz önermenin altık’ı, tikelolumsuz önermedir.” Şeklinde altıklıkın açıklaması yapılmış. Buna göre, “Hiçbir çocuk yaramaz değildir.” önermesinin altığı C seçeneğinde verilen ”Bazı çocuklar yaramaz değildir.” önermesidir. Öte yandan:
A) Bütün çocuklar yaramazdır. – Karşıtı
B) Bazı çocuklar yaramazdır. – Çelişiği
D) Hiçbir çocuk yaramaz değildir. – Yine kendisidir.
Cevap: C
17. Çözüm:
Soruda verilen:
“Her insan akıllıdır. (D)” önermesinin ters döndürmesi,
“Her akıllı olmayan insan olmayandır. (D)”
örneğe de bakarak ters döndürme hakkında:
A) Önermenin niteliği değişmez. – Söylenebilir;
C) Öznenin olumsuz hali yüklem yapılır. – Söylenebilir;
D) Yüklemin olumsuz hali özne yapılır. – Söylenebilir;
Ancak B seçeneğindeki “Önermenin doğruluk değeri değişir.” yargısı söylenemez. Çünkü döndürmelerde önermenin eşdeğeri elde edilir; yani doğruluk değeri aynı kalır.
Cevap: B
18. Çözüm:
“Verilen en az iki önermeden zihnin zorunlu olarak bir sonuç çıkarması işlemidir.” Tanımı Kıyas’ın, hatta kesin ve kurallı kıyasın tanımıdır.
Cevap: B
19. Çözüm:
Kıyas kurallarını hatırlayarak soruda verilen:
Hiçbir bencil yurtsever değildir.
Tüm yurtseverler halkı sever.
O hâlde ....................................
Kıyasının sonucunu bulalım:
Öncelikle orta terimin sonuçta yer alamayacağını hatırlayalım. Bu kıyasta her iki öncülde de yer alan “yurt severler” terimi orta terimdir. O halde içerisinde yurt severler teriminin geçtiği B ve C seçenekleri doğru cevap olamaz.
Öte yandan A seçeneğindeki yargı “Öncüllerden birisi olumsuzsa sonuç da olumsuz olur” kuralı gereğince cevap olamayacağını söyleyebiliriz. Dolayısıyla cevap, yani kıyasın sonucu: D seçeneğindeki “Hiçbir bencil halkı seven değildir” yargısıdır.
Cevap: D
20. Çözüm:
Seçeneklerde verilen yargılardan:
A) Çelişik önermelerden biri doğruysa diğeri zorunlu olarak doğrudur. – Yanlış
B) Mantığın ilgilendiği akıl yürütme biçimi tümdengelimdir. – Doğru
C) Bir öncülü yada sonucu eksik bırakılan kıyaslara, kısaltılmış kıyas denir. – Doğru
D) Kıyasta öncüllerden zorunlu olarak çıkan önermeye sonuç adı verilir. – Doğru
Cevap: A
Çözümü eklenen AOL sınavlarını görmek için tıklayın.
|
