Maddenin dördüncü hali, Plazma nedir?

Maddenin dördüncü hali, Plazma nedir?

Maddenin halleri ilk okuldan beri katı, sıvı ve gaz olarak sınıflandırılır. Ancak maddenin dördüncü hali de vardır. Adını sık duymasanız da Evren’de maddenin en sık karşılaşılan hali plazmadır. Plazma bir gazın enerji verilerek iyonlaştırılmasıdır. Normalde atomlarda elektronlar atom çekirdeğine bağlıdırlar, atom bir bütün halinde hareket eder. İyonlaştırmak elektronlarla atom çekirdeği arasındaki bağın koparılmasıdır. Plazmada iyonlar (elektronu koparılmış atomlar) ve serbest elektronlar birbirlerinden bağımsız hareket eder. Artı yüklü iyonlarla eksi yüklü elektronların sayıları hemen hemen aynıdır.

Plazma genellikle bir gazı, elektronları atom çekirdeğinden kurtulmaya yeterli enerji kazanıncaya kadar ısıtarak elde edilir. Ayrıca lazerlerle ve şiddetli elektromanyetik alanlar kullanılarak da elde edilebilir.

Plazmanın özellikleri nelerdir?




  • Yüklü parçacıklardan oluştuğu için elektrik alandan ve manyetik alandan etkilenir. Ayrıca iletkendir, elektriği iyi iletir. Oysa gazların çoğu yalıtkandır, elektriği iyi iletmez.
  • Tıpkı gaz gibi belirli bir şekli ve hacmi yoktur.
  • Maddenin bu halinde kimyasal tepkimeler gaz halindekine göre daha hızlı gerçekleşir.
  • Plazmadaki iyonlar ve elektronlar hareket ettikleri için manyetik alan oluşturabilirler.
  • Manyetik alanda hapsedilebilirler. Nükleer füzyon araştırmalarında bilim insanları milyonlarca derece sıcaklıktaki plazmayı manyetik alanları kullanarak kontrol edebiliyor.
  • Manyetik alana maruz bırakıldığında ipliksi ya da katmanlı şekiller oluşturabilir. Aşağıdaki plazma topu resminde olduğu gibi.

Plazma örnekleri

Günlük hayatımızda çok sık görmesek de maddenin dördüncü hali çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir.

  1. Şimşek ve yıldırım
  2. Auroralar – Aurora borealis (kuzey ışıkları) ve aurora australis (güney ışıkları)
  3. Neon lambalar
  4. Floresan lambalar
  5. Güneş rüzgarları
  6. Kaynak makinelerinin ürettiği arklar
  7. Dünya’nın iyonosferi
  8. Yıldızlar (elbette Güneş de bir yıldız)
  9. Kuryuklu yıldızların kuyruğu
  10. Yıldızlar arası gaz bulutları
  11. Nükleer patlamanın oluşturduğu alev topu
  12. Tesla bobini

Plazma nerede kullanılır?




  • Plazma televizyonlarda
  • Sanayide kesme, ergitme ve kaynak yapımında
  • Otomobillerde Pulstar bujileri yakıt hava karışımını plazma haline getirerek daha verimli yanmasını sağlar.
  • Plazma yakıtlı uzay roketleri tasarlanıyor.

Plazmanın kökeni

Plazma kelimesi Yunanca jel ya da şekillendirilebilir malzeme anlamına gelir.
1879’da Sir William Crookes, Crookes katot ışını tüpü deneyinde gördüğü “ışık yayan madde”yi ilk fark eden bilim insanı olmuştur. İngiliz fizikçi Sir J.J. Thomson’un katot tüpüyle yaptığı deneyler atomun artı ve eksi yüklü parçacıklardan oluştuğunu iddia eden bir atom modeli önermesini sağlamıştır. Bu terimi ilk kez 1928’de kimyacı Irving Langmuir kullanmıştır, buluşuyla da 1932’de Nobel Kimya Ödülünü almıştır. (fizikdersi)

Biyolojide Plazma

Kanda alyuvarlarla akyuvarların içinde bulunduğu sıvı. Elektrik yükü yansız olan gaz moleküllerinden, pozitif iyonlardan ve negatif elektronlardan oluşan akışkan.
 

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

8-9 Aralık 2018 sınav soruları ile ilgili duygu, düşünce, yorum ve katkılarınızı aşağıya yorum olarak yazıp paylaşabilirsiniz.

Açık Lise Yazı ve Haberler

Admin'in Notu: Arkadaşlar. çözdüğünüz testlerle ilgili yorum yazarak bize çalışmamızda yol gösterin. Hangi dersten test eklenmesini istediğinizi, hangi testleri çözdüğünüzü kendi adınız veya nickname'inizle yorum yazarak belirtirseniz sevinirim.

Doğru soru sormak, doğru cevaplara ulaşmanın ilk koşuludur. Yorum yazın, soru sorun, cevaplayalım.


Etiketler: , , ,
Eklenme Tarihi: 9 Ekim 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın