|
2010 LYS Felsefe Grubu sorularıyla ilgili bir kaç not:
* Öncelikle, ÖSYS tarihinde, ÖSYM'nin, belki de ilk kez bu kadar yaşadığımız çağa (güne) dokunduğunu belirtelim.
o Özellikle Baudrillard'dan ve Lüküs Hayat Opereti'nden yapılan alıntıyla ekonominin iki temel kavramını (ihtiyaç ve tüketim) konu edinen soru, entellektüel ilgileri olan meslektaşlarımızın tamamından Tam Puan aldı.
o Yine Hacivat-Karagöz Oyununu çerçevesinde kültür konusundan gelen soru da, sanki günümüze ilişkin mesaj olsun diye sorulmuş bir soru gibiydi.
o Psikoloji soruları arasında (haklarında kitapçı raflarında artık birçok müstakil kitaplara rastlanan) Stres ve Problem Çözme konularına yer verilmesi de önemliydi.
* Psikoloji ve Sosyoloji soruları genellikle yorum ağırlıklı sorulardan oluşmakla birlikte, bilgiyi ölçen sorular da vardı. Ancak yorum sorularında bile, temel kavramları bilmeden doğru cevaba ulaşmak her aday için mümkün olmayacaktır.
* Mantık sorularının tamamen bilgiye dayalı olduğunu söyleyebiliriz. TS (Türkçe-Sosyal) öğrencilerinin fark atabilecekleri sorular mantık sorularıydı. Yine Mantık sorularının yarısının (5'inin) Sembolik Mantık konularından gelmesi de (adayların bundan sonra en sona bırakılan ve alel-acele geçiştirilen bir konu olarak görmemesi gerekeceği için) dikkat çekiciydi.
2010 LYS - 4: Psikoloji, Sosyoloji ve Mantık
Sorularının Konularına Göre Dağılımı
|
Konusu:
|
Soru Nosu:
|
| Psikolojiye Giriş - Araştırma Yöntemleri |
1
|
| Organizma ve Çevresi: Algı ve Güdülenme |
2,3,4
|
| Öğrenme - Düşünme - Bellek |
5,6,7
|
| Ruh Sağlığı |
8,9
|
| Bireysel Ayrılıklar |
-
|
| Bireysel Davranışlar Üzerindeki Sosyal Etkiler (Tutumlar) |
10
|
| Sosyolojiye Giriş - Araştırma Yöntemleri |
11,12
|
| Sosyal Yapı ve Unsurları |
13,14,15
|
| Sosyal Kurumlar (Ekonomi: Tüketim ve İhtiyaç Kavramları - Baudrillard ve Lüküs Hayat Opereti sorusu) |
19
|
| Kültür |
16,17,18
|
| Sosyal Değişme |
20
|
| Mantığa Giriş |
21
|
| Kavramlar Mantığı |
22
|
| Önermeler Mantığı |
23,24
|
| Çıkarımlar Mantığı |
25
|
| Önerme Eklemleri Mantığı |
26,27,28,29
|
| Niceleme (Yüklemler) Mantığı |
30
|
2010 - LYS Psikoloji - Sosyoloji - Mantık Sorularının Çözümü
1.
Soru, Psikolojide Araştırma Yöntemleri konusu içerisinde yer alan Deney Yöntemi ile ilgili bir sorudur. Deney yöntemi ile ilgili temel kavramları kullanma gücünü ölçen bir sorudur. Soruda; hipotez (motor becerilerin öğrenilmesinde odaklanmanın öğrenmeyi geciktirdiği), kontrol grubu (işe odaklanmalarına izin verilmeyen grup), bağımsız değişken (işe odaklanma, sebep), bağımlı değişken (iki grubun karşılaştırılmasından sonra ortaya çıkan sonuç) gibi deneysel yöntemle ilgili kavramlar var. Deney yönteminden farklı bir yöntem olan “Doğal gözlem”le ilgili herhangi bir bilgi, örnek veya ipucu yoktur.
Cevap: B
| 2.
Güdülenme döngüsüyle ilgili bir soru: Güdülenme için organizmanın bir ihtiyacının, bu ihtiyaçtan kaynaklanan bir dürtünün, bu dürtünün sonucunda bir güdünün ve güdünün sonucunda bir davranışın ortaya çıkması gerekir. Ancak güdülenmenin tamamlanması için bu ihtiyacın giderilmesi, yani güdünün doyurulması da şarttır. Soruda: Çocuk acıkmış (besine ihtiyacı var; açlık dürtüsü etkilemiş, yani güdü var), girişimde bulunmuş (davranış var), ancak doyuma ulaşmamış (güdü tatmin edilmemiş); bu nedenle güdülenme tamamlanmamıştır.
Cevap: E
|
|
3.
Psikoloji ile felsefenin çakıştığı bir soru; özellikle D seçeneğindeki “Güzelin algılanışı kişiden kişiye değişir.” yargısı, sanat felsefesiyle ilgili bir soruda hiç değiştirilmeden kullanılabilecek bir yargıdır. Soru duyum ve algı ilişkisine; duyumlama ve algılama farkına ilişkin orijinal bir soru olmuş. Parçada, duyu organlarının duyumlamayı sağladığı ve bu süreçte pasif olduğu, işlevlerinin uyarıcının beyne ulaşmasını sağlamaktan ibaret olduğu vurgulanmıştır. Esas olarak görülen o nesnenin “ne olduğu, güzel mi, çirkin mi olduğu” konusunda yargı verenin, bilgi sağlayanın zihin olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle, “Güzellik duyumsal verilere bağlıdır.” yargısına ulaşılamaz.
Cevap: C
4.
Soru, algıyı etkileyen faktörlerle ilgili bir sorudur. Önceki yıllarda algıyı etkileyen faktörlerle ilgili birçok soru sorulmuştu. Parçada çocuğun aç olduğu, bu nedenle (bir gereksinimin – ihtiyacın etkisiyle) gün batımını “kızarmış bir tabak böreğe benzettiği” belirtilmiştir.
Cevap: D
5.
Şarkıda bir çocuğa organların sayısı öğretiliyor. Bu tür öğrenme kavrayış yoluyla öğrenmeye bir örnektir. Soruda kavrayış yoluyla öğrenme konusunda bilinen örneklerden farklı ve daha güncel bir örnek kullanılmış.
Cevap: A
6.
Soruda verilen bebeğin belirli tekrardan sonra biberonu görünce susması, klasik koşullanma yoluyla bir öğrenmedir. Bu örnekte,
I. “Bebeğin, süt ağzına deyince susması” doğal tepkidir.
II. “Biberonla ilk karşılaşmada biberonun görüntüsü” nötr uyarıcıdır (bebekte henüz koşullanma henüz gerçekleşmemiştir ve bebek biberona tepki göstermemektedir).
III. “Bebeğin biberonu görünce susması” koşullu tepkidir.
Cevap: D
7.
Aslında “Problem Çözme” son beş yıldır (2006’dan itibaren) psikoloji ders kitaplarında önemli bir başlık olarak yer alan bir konuydu. Ancak, ÖSYM, problem çözmeyle ilgili ilk defa soru soruyor. Bu soru, problem çözmenin adımlarına ilişkin bir sorudur. Problem çözme becerisi olmadığı için çocukların kavgaya başladığı belirtilmiş ve problem çözmenin ilk adımı sorulmuştur. İlk adım problemin (sorunun) ne olduğunu belirlemedir.
Cevap: A
8.
Parçada stresin günümüz iş hayatından ve yaşam koşullarının aşırı hızlı olmasından, zaman baskısından kaynaklandığı belirtilmiştir. Bu da, stresin oluşumunda etkili olan faktörlerden aşırı uyarılmaya örnektir.
Cevap: B
9.
Bu yıla kadar gelen çatışma sorularından farklı ve daha çok bilgiye dayalı bir yorum, bilgiden öte bilginin uygulanmasına yönelik bir soru. Çatışma çeşitleri ve örneklerini ÖSYM daha önce birçok kez sormuştu. Ancak bu soruda çatışmanın türü sorulmuyor; nasıl çözümleneceği soruluyor. Soruda verilen çatışma bir yaklaşma-yaklaşma çatışmasıdır. Bu çatışmayı çözmenin yolu da “seçeneklerden birinin değerini yükseltmektir.”
Cevap: E
10.
Soru, Birey Davranışları Üzerindeki Sosyal Etkiler ünitesi içerisinde yer alan Tutumlar konusunun bir alt başlığı olan Tutumların Değişmesi ile ilgilidir. Mercimek tüketimini artırabilmek için halkın mercimekle ilgili tutumlarını değiştirmek, bunun için de, uzmanlardan yardım alma (güvenilir kaynaklara başvurma) yoluna gidilmiştir.
11.
Soruda:
Önce, kentleşmenin sadece bir nüfus hareketliliği (nüfusun belli yerlerde birikmesi) olmadığı, ülkenin teknolojik, ekonomik ve toplumsal değişmelerin sonucunda ortaya çıkan evrensel bir süreç olduğu vurgulanmış;
Sonra, kentleşmenin toplumun ekonomik, sosyal, siyasal yapısında ve bireylerin tutumları üzerinde bazı değişikliklere yol açtığı belirtilmiştir.
Dolayısıyla kentleşme olayı, bazı toplumsal değişkenlerin etkisi sonucunda ortaya çıkan, ama aynı zamanda bazı değişkenlere etki eden bir olay olarak (değişkenlerin karşılıklı etkileşimiyle) açıklanmıştır.
Cevap: E
12.
Parçada, bilimsel araştırmalarda zamanı ve emeği yerinde kullanmanın ve doğru verilere ulaşmanın önemli olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla konuya uygun ve zaman-emek kaybına yol açmayacak bir yöntemle “Türkiye genelinde lise öğrencilerinin okul başarısında, ailelerinin etkisi”ni araştırmak için seçilecek yöntem Anket olacaktır. Anket yöntemi, bu türden bir araştırmada uygulanması ve değerlendirilmesindeki kolaylık nedeniyle ve Türkiye genelini temsil edecek sayıda deneğe ulaşabilmek açısından en uygun yöntemdir.
Cevap: B
13.
Parçada Toraca toplumundaki bilmece sorma geleneğinin pirincin dolgunlaşmasıyla hasat arasındaki zamanla sınırlandırıldığı ve bu sınırlamanın dinsel bir normla sağlandığı belirtilmiştir. Bu gelenek Toraca toplumunda “Toplumsal kontrolün dini normlarla sağlandığını gösterir.”
Cevap: D
14.
Parçada Eski Mısır’da insanların statülerine uygun bir yaşam biçimine sahip oldukları, giyim tarzlarına ve giysilerinin özelliklerine dayanılarak belirtilmiştir. Bu örnek, “Statüler insanların yaşam biçimlerini belirler.” Yargısını destekleyen bir örnektir.
Cevap: A
15.
Parçada bir futbol takımının ortak amaç ve idealleri paylaşan, aynı kurallara uyan, aynı renk forma giymenin ötesinde eş güdümlü hareket eden oyunculardan oluştuğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla parçadaki futbol takımı örneğine dayanarak, toplumsal “gruplar bireylerin herhangi bir toplamından farklı bir bütündür.” yargısına ulaşılabilir.
Cevap: C
16.
Parçada, Karagöz oyununun tiplemelerine değinilmiş; farklı toplumsal tabakalardan (miras yedi, külhanbeyi v.b.), farklı coğrafi bölgelerden (Bolulu, Harputlu, Rumelili, Kastamonulu v.b.) ve farklı etnik kökenlerden (Arnavut, Acem, Arap, Yahudi, Ermeni, Frenk ve Rum) gelen farklı insan tiplerine yer verildiği belirtilmiştir. Bu durum bir kültür unsuru olarak Hacivat-Karagöz Oyununun döneminin toplumsal yapısına ayna tutuğunu gösterir.
Cevap: B
17.
Parçada, farklı kültürler arasında “ileri”, “yüksek”, “geri” v.b. karşılaştırmalar yapmanın yanlışlığı vurgulanmıştır. Soru kökünde bu yaklaşımın kültürün hangi özelliğinden kaynaklandığı sorulmuştur. Bu türden bir kıyaslamanın yanlışlığı “Her toplumun kültürü, kendisine özgüdür.” İlkesine dayandırılabilir. Çünkü kültür, toplumun içerisinde yaşadığı coğrafi bölgenin, gelenek ve göreneklerinin, dinsel inançlarının etkisiyle şekillenir ve savaşlar ve afetler gibi toplumun tarihinde görülen önemli olayların etkisiyle bazen olumsuz, bazen olumlu yönde değişir. Dolayısıyla farklı toplumların kültürleri arasında bir kıyas yapmak doğru değildir.
Cevap: C
18.
Parçada, kendi çağlarında çok önemli başarılar elde etmiş olsa da, manevi kültürün bir unsuru olan siyasal – tarihsel şahsiyetlerin ve onların etkilerinin (genellikle) hem toplumlarıyla sınırlı kaldığı hem de etkilerinin kısa zamanda ortadan kalktığı belirtilmiştir. Buna karşılık maddi kültür unsurları olan teknolojik icatlarda bulunan mucitlerin, şatafatsız ama dünyanın her yerinde hissedilen derin ve yaygın bir etkilerinin olduğu belirtilmiştir.
Cevap: A
19.
Soruda bir görüş ve bir örnekle modern insanın tüketime yaklaşımı (tüketimle ilgili çarpık alışkanlıkları) eleştirilmiştir. Baudrillard, (modern) bireyin gerçekten ihtiyacı olan şeyleri ve ihtiyacı olan kadarını tüketmekten öte, bir yaşam biçimi olarak tüketime yöneldiğini belirtiyor. Yine “Lüküs Hayat” operetinden alınan dizelerde de ihtiyacını ötesinde bir tüketme isteği görülmektedir. Her iki örnekte de “tüketimin, ihtiyaçları gidermenin bir aracı olmaktan çıkıp ihtiyaçların yerini aldığı” görülmektedir.
Cevap: D
20.
Soruda bir görüş ve bir örnekle modern insanın tüketime yaklaşımı (tüketimle ilgili çarpık alışkanlıkları) eleştirilmiştir. Baudrillard, (modern) bireyin gerçekten ihtiyacı olan şeyleri ve ihtiyacı olan kadarını tüketmekten öte, bir yaşam biçimi olarak tüketime yöneldiğini belirtiyor. Yine “Lüküs Hayat” operetinden alınan dizelerde de ihtiyacını ötesinde bir tüketme isteği görülmektedir. Her iki örnekte de “tüketimin, ihtiyaçları gidermenin bir aracı olmaktan çıkıp ihtiyaçların yerini aldığı” görülmektedir.
ÖSYM’yi, soruyu hazırlayan hocalarımızı tebrik ediyoruz: Ekonominin temel kavramları olan “İhtiyaç” ve “tüketim” kavramlarıyla ilgili hem günümüzün önemli sosyolog ve düşünürlerinden olan Baudrillard’dan yaptıkları alıntıyla hem de bir operetten yaptıkları alıntıyla çağımızın temel bir hastalığına da dokunarak yorum sorusu nasıl hazırlanırın güzel bir örneğini vermişler.
Cevap: E
Soru, Mantığa Giriş konularından olan Akıl Yürütme Çeşitleri ile ilgilidir.
A ve D seçeneklerinde tümdengelimsel,
C ve E seçeneklerinde tümevarımsal akıl yürütme vardır.
B Seçeneğindeki çıkarım benzeşime dayalı bir analojidir.
Cevap: B
22.
Kavramlar Mantığı Ünitesinden Kavramlar Arası İlişkiler konusundan bir soru:
Soruda verilen şekle göre:
Ressam ve müzisyen kavramları arasında Ayrıklık
Sanatçı ve Ressam kavramları arasında Tam Girişimlilik,
Sanatçı ve Müzisyen kavramları arasında da yine Tam Girişimlilik ilişkisi vardır.
Cevap: C
23.
“Bütün düşünenler insandır.” Önemesi, basit önermenin şartlarını taşıyan tümel olumlu bir basit önermedir. Klasik Mantıkta tek yargı bildiren, iki terim (özne= Bütün insanlar ve yüklem= düşünen) ve bir bağdan (dir) oluşan bu türden önermeler basit önermedir. Diğer seçeneklerde bileşik (bileşiği açık veya gizli) önermeler yer almaktadır.
Cevap: E
24.
Soruda önermenin niteliğini değiştirmeden (niceliğin değişmemesi gibi bir şart yok!) öznesini yüklem, yüklemini özne yaparak düz döndürmenin yapılacağı belirtilmiş. Buna göre “Bütün insanlar canlıdır” önemesinin düz döndürmesi: “Bazı canlılar insandır.” Önermesi olur.
Cevap: D
25.
Soruda verilen çıkarımın terimlerini kaplamı en dar olandan en geniş olana doğru sıraladığımızda; aynı zamanda Küçük, Orta ve Büyük terimi de belirlemiş oluruz. Buna göre; Bakır < Metal < Isıyı iletenler sıralaması bize sorunun doğru cevabını da verir.
Cevap: A
26.
Çıkarımların geçerlilik denetlemesiyle ilgili kuralları anımsayalım: Bir çıkarımda öncüller doğru, sonuçta doğruysa çıkarım geçerlidir. Aynı şekilde öncüllerin ve sonucun birlikte yanlış olması halinde ve öncüller yanlışken sonucun doğru olması halinde de çıkarım geçerlidir. Ancak; öncülle doğruyken sonuç yanlış ise çıkarım geçersiz olur. (Koşul önermesinin doğruluk fonksiyonu tablosundaki yorumuyla paralelliğe dikkat edin!)
Cevap: B
27.
Bu soruda cevaba gitmek için, eşdeğerlik (De Morgan) kurallarını bilmek veya doğruluk fonksiyonu tablosunda önermeleri yorumlamak şeklinde iki yol var.
Birinci yoldan gitmek için De Morgan kuralları:
1. ~ (p Ù q) º~ p Ú~ q
2. ~ (p Ú q) º~ p Ù~ q
3. p Þ q º~ p Ú q
4. ~ (p Þ q) º p Ù~ q
5. p Þ q º (p Ù q) Ú (~ p Ù~ q)
6. ~ (p Û q) º (p Ù~ q) Ú (~ p Ù q)
De Morgan kurallarının 3’üncüsü cevabı vermektedir.
İkinci yol, (yorumlamak) uzun gibi görünmekle birlikte, doğru cevap A seçeneğinde olduğu için (bunun bir tesadüf olmadığını, soruyu kolaylaştırmak için bilinçli olarak yapıldığını söyleyebiliriz) ilk denemede doğru cevaba ulaşmak mümkün olacaktır.
Eşdeğerliğin koşulu, iki önermenin de aynı yorumlamada aynı doğruluk değerini almasıdır. Aşağıdaki doğruluk fonksiyonu tablosunda da görüleceği üzere: pÞq ve ~pÚq önermeleri eşdeğerdir.
|
p q
|
~p
|
pÞq
|
~pÚq
|
|
D D
D Y
Y D
Y Y
|
Y
Y
D
D
|
D
Y
D
D
|
D
Y
D
D
|
Cevap: A
28.
Bu soruda cevaba gidebilmek için çözümleyici çizelgede alt alta yazma ve çatal açma kurallarının hangi önerme eklemlerinde (hangi bileşik önerme çeşitlerinde) kullanıldığını bilmek gerekiyor. Alt alta yazma kuralı Tümel Evetleme (Ù) önermesinde kullanılır. Çatal açma ise Tikel Evetleme (Ú) önermesinde kullanılır. Diğer önerme eklemlerinde alt alta yazma mı, yoksa çatal açma kralının mı kullanılacağını belirlemek için De Morgan (eşdeğerlik) kurallarına başvurulur. Buna göre, önce, verilenler arasındaki tümel evetleme ve tikel evetleme önermelerini görmek; diğer önermelerin de eşdeğerlerini görmek gerekiyor.
I. p Û~q º (p Ù~ q) Ú (~ p Ù q) Ana eklem Ú olduğu için çatal açılır.
II. p Ùq Ana eklem Ùolduğu için alt alta yazılır.
III. ~ (p Úq) º~ p Ù~ q Ana eklem Ùolduğu için alt alta yazılır.
IV. ~ (p Ûq) º (p Ù~ q) Ú (~ p Ù q) Ana eklem Ú olduğu için çatal açılır.
V. pÞq º~ p Ú q Ana eklem Ú olduğu için çatal açılır.
Buna göre, alt alta yazma kuralı II. ve III. Önermelerde uygulanır.
Cevap: C
29.
Soruda verilen önermenin hangi durumda doğru değerini alacağını görmek için önce: Tümel Evetleme (Ù) önermesinin doğruluk koşulunu, Sonra da ayrı ayrı Koşul (Þ) ve Karşılıklı Koşul (Û)önemelerinin doğruluk koşulunu bilmek gerekiyor.
Doğruluk fonksiyonu tablosunda sekiz satırlık bir işlemle bu görülebilir. Ancak biz ana bileşenler durumunda olan:
(p Þ q) ve (q Û r) önermelerinin her iki bileşen de Y (yanlış)ken D (Doğru) değerini alacağını ve Tümel Evetleme önermesinin de ancak, her iki bileşen de D (Doğru)yken D (Doğru) değerini alacağını belirtelim. Tabloda seçeneklerde verilen durumların sonuçlarını gösterelim:
|
|
p q
|
r
|
pÞq
|
q Û r
|
(Ù) önermesi
|
|
A)
B)
C)
D)
E)
|
D D
D -
D D
Y Y
Y D
|
-
D
D
Y
Y
|
D
Yorumsuz
D
D
D
|
Yorumsuz D
D
D
Y
|
Yorumsuz!
Yorumsuz!
D olur!
D olur!
Y olur!
|
D seçeneğinde alt bileşenlerin üçü de Yanlış verilmesine rağmen, ana bileşenler Doğru ve sonuçta Tümel Evetleme önermesi de Doğru olur.
Cevap: D
30.
$x (Fx Þ Gx) önermesi bir tikel önerme olduğu için E evrenindeki elemanların her birini x’in yerine koyarak özellememiz ve Tikel Evetleme (Ú) eklemiyle birbirine bağlamamız yeterlidir. Bu nedenle cevap E’dir.
Cevap: E
|
