Divan Edebiyatı

Divan Edebiyatı

Divan edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonra 13. yüzyıldan itibaren Anadolu’da İslam etkisinde gelişen ve 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yerini Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatına bırakan edebiyattır. Bu edebiyatın ortaya çıkmasında Arap ve İran edebiyatının etkisi büyüktür. Divan edebiyatı, şiir ve nesir alanında dinî, sosyal, kültürel ve tarihî birçok kaynaktan beslenmiştir. Bunlar; Kur’an, hadisler, kısas-ı enbiya, evliya menkıbeleri, tasavvuf, şehname, tarihî olaylar, kişiler ve günlük hayata dair kaynaklardır. Sanatçıların şiirlerinde söz sanatlarına oldukça fazla yer verdiği divan şiirinde dil süslü ve sanatlıdır. Divan edebiyatında soyut anlatım ön plandadır. Duygu ve düşünceler mazmun adı verilen kalıplaşmış benzetmelerle ifade edilmiştir. Bu, divan edebiyatını basmakalıp ifadelere sürüklemiştir. Örneğin; nergis-göz, badem-göz, keman-kaş, ok-kirpik, servi-boy, servi revan-yürüyen sevgili, gonca-ağız, yılan(mar)-saç, gece-saç, inci-diş, kıl (muy )-ince bel, gül-sevilen, bülbül-seven…

Divan şiirinde en çok kullanılan nazım birimi beyittir. Beyitler kendi içinde anlam bütünlüğüne sahiptir. Bütünde değil parçada anlam bütünlüğü sağlanmaya çalışılmıştır. Büyük çoğunluğu aruz ölçüsüyle kaleme alınan divan şiirlerinde, Arap ve İran edebiyatından alınan nazım şekilleri kullanılmıştır. Genellikle tam ve zengin uyak ile yazılmıştır. Şiirlerin son beytinde şairler genellikle mahlas adı verilen takma ad kullanmıştır. Divan şiirinde nazire geleneği yaygındır. Nazire, bir şairin başka bir şairden etkilenerek aynı ölçü ve uyak ile yazdığı şiirlerdir.

Divan edebiyatı nazım şekilleri; gazel, kaside, mesnevi, kıt’a, müstezat, rubai, tuyuğ, murabba, şarkı, terkibibent, terciibent…

Gazel



Divan edebiyatı nazım şekillerinden gazel; divan şiirinde aşk, kadın, şarap konularında yazılan lirik şiirlerdir.

  • Nazım birimi beyit, birim sayısı 5-15 arasındadır.
  • Uyak örgüsü (aa, ba,ca,da…) şeklindedir.
  • Gazelin ilk beytine “matla” son beytine “makta”, en güzel beytine “beytül gazel” denir. Gazelin son beytinde şairin mahlası geçer.
  • Aralarında konu birliği bulunan gazellere “yek ahenk”, her beyti aynı güzellikte olan gazellere “yek avaz” gazel denir.
  • Bazı gazellerde iç kafiyeye yer verilir. Dize ortaları uyaklı olan, ortadan ikiye bölünüp dörtlük yapılabilecek şekilde yazılan gazellere musammat gazel denir.

Konularına göre gazeller çeşitli adlar alır:

Âşıkâne gazel: Aşkla ilgili acı, mutluluk gibi duyguların dile getirildiği gazellerdir. Bu gazellere en iyi örnek Fuzuli’dir.

Rindane gazel: Yaşamı, içkiyi konu alan gazellerdir. Baki örnek verilebilir.

Şuhane gazel: “Nedimane” gazel de denir. Sevgiliyi aşkın verdiği zevkleri, zarif ve çapkın bir edayla anlatan gazellerdir. Nedim’in gazelleri buna güzel örnektir.

Hakimane gazel: Öğretici, öğüt verici nitelikte gazellerdir. “Hikemi tarz” olarak da bilinen bu tarz gazellerin öncüsü Nabi’dir.

Kaside



Divan şiirinde din ve devlet büyüklerini övmek için yazılmış şiirlerdir.

  • Nazım birimi beyit, birim sayısı 33-99 arasındadır.
  • Aruz ölçüsüyle yazılır.
  • Kafiye şeması gazel gibidir: aa- ba- ca- da-…
  • Kasidenin ilk beytine “matla”, son beytine “makta”, en güzel beytine “beytü’l-kasîd”, şairin mahlasının geçtiği beyte “taç beyit” adı verilir.

Kasidenin bölümleri şunlardır:

  1. Nesib \ Teşbib: Kasidenin giriş bölümüdür. 15-20 beyit kadar olan bu bölümde, konuyla ilgisi olmayan durumların (bahar, kış, ramazan vb.) tasvirleri yapılır.
  2. Girizgâh: Kasidenin, nesib bölümünden asıl bölüm olan methiye bölümüne geçerken söylenen beyit ya da beyitlerden oluşan bölümdür. Bu bölüm iki bölümü birleştiren basamak görevindedir.
  3. Methiye: Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür. Kasidenin asıl bölümüdür. Beyit sayısı sunulan kişiye ve şaire göre değişir.
  4. Tegazzül: Gazel söyleme anlamına gelir. Kasidede, kaside ile aynı ölçü ve uyakta bir gazel söylenmesidir. Bu bölümün her kasidede bulunması zorunlu değildir.
  5. Fahriye: Kasidede şairin kendisini, sanatını övdüğü bölümdür
  6. Dua: Kasidenin son bölümüdür. Bu bölümde övülen kişi ile ilgili iyi dileklerde bulunulur, dua edilir.

Kasideler;

  • Rediflerine (gül redifli kasideler “verdiye”) ,
  • Nesiblerine (giriş bölümünde bahar anlatılılanlar “bahariye”) ve
  • Konularına (Tevhit; Allah’ın birliğini anlatan kasideler, Münacaat; Allah’a yakarış ve niyaz bildiren kasideler, Naat; Hz.Muhammed’i övmek için yazılan kasideler, Medhiye; padişah, sadrazam, şeyhülislâm… gibi devrin büyüklerini anlatan kasideler, Hicviye; bir kimseyi olay veya durumu yermek için yazılan kasideler, Mersiye; önde gelen birinin ölümünden duyulan acıyı dile getiren kasideler) göre ad alırlar.

Su Kasidesi” adlı naat örneği Fuzuli’nin Türkçe Divan’ındadır.

Türk Dili ve Edebiyatı 3 Konu Anlatımı, Konu Başlıkları



AÖL Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testleri

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (temmuz 2019)

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2019)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Aralık 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Temmuz 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Mart 2018)

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN!

Açık Lise Yazı ve Haberler

Doğru soru sormak, doğru cevaplara ulaşmanın ilk koşuludur. Yorum yazın, soru sorun, cevaplayalım.


Etiketler: ,
Eklenme Tarihi: 11 Ekim 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın