Fabl ve Mesnevi

Fabl ve Mesnevi



Sonunda ders verme amacı güden, güldüren, düşündüren ve genellikle manzum öykülerdir.

İnsana ait bir özelliğin insan dışında bir varlığa verilmesi esastır. Fablların kahramanları genellikle hayvanlardır. Ama bu hayvanlar insanlar gibi düşünür, konuşur ve insanlar gibi davranır.

İnsanlar arasında cereyan eden olayları hayvanlar, bitkiler ya da cansız varlıklar arasında geçiyormuş gibi göstererek bu yolla insanlara ahlak ve ibret dersi vermek ya da bir düşünceye güç kazandırmak isteyen bir çeşit masaldır.

Fabl Türünün Özellikleri 

  • Fablların kahramanları genellikle hayvanlardır. Hikâyelerde yer alan hayvanlar, kendi temel özelliklerini korumakla birlikte insana ait bazı özellik ve değerleri de üstlenir. Bu bakımdan bu tür metinler genellikle kişileştirme (teşhis) ve konuşturma (intak) sanatları üzerine kurulur.
  • Fabllar manzum (şiir) veya nesir (düzyazı) biçiminde yazılabilirler.
  • Fabl türündeki metinlerin sonunda her zaman bir ahlak dersi verilir. Bu türdeki ders veya mesajlar kısa ve açık olarak sunulur. Bu mesaj anlatılan hikâyenin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkar ve bir atasözü veya özdeyiş biçiminde açıkça ifade edilir.
  • Fabllarda zaman ve yer genellikle belirsizdir. Olaylar genellikle hikâyelere konu edilen canlıların mekânlarında geçer.
  • Fabllarda verilen mesajlar evrensel doğru ve değerler (adalet, dostluk, bağışlamak, alçak gönüllülük, sadakat, kendini bilme… gibi) üzerine kurulur.
  • Fabllar; serim, düğüm, çözüm ve öğüt bölümünden oluşur.

Dünya ve Türk Edebiyatında Fabl



Dünya edebiyatında ilk ve önemli fabllar, MÖ 1. yüzyıl civarında yaşadığı düşünülen Hint yazarı Beydeba’ya aittir. Beydeba’nın fablları “Kelile ve Dimne” adlı bir eserde toplanmıştır. Aisop Masalları, MÖ 6. yüzyılda yaşadığı varsayılan Eski Yunan masalcı Aisop(Ezop) tarafından anlatıldığına inanılan fabllardır. Türk edebiyatında fabl türünün ilk örneği Şeyhî tarafından “Harnâme” (15. yüzyıl) adlı eseri ile verilmiştir. Şeyhî Harnâme’yi köyünde uğradığı saldırı üzerine yazmıştır.  Mevlânâ’nın Mesnevi’sinde de fabl türüne örnek hikâyeler mevcuttur. Batılı anlamda ilk fabl örnekleri ise Şinasi tarafından Tanzimat Dönemi’nde verilmiştir.

Mesnevi

Mesneviler de fabl özelliği gösteren metinlerdir. Kendi aralarında uyaklı beyitlerden oluşan ve aruz ölçüsüyle yazılan şiir biçimine mesnevi denir. Bunlar, öğüt verici bir olayı anlatan uzun şiirlerdir. Harnâme, 126 beyitten oluşan bir mesnevidir. Bu eserin şairi, 15. yüzyılda yaşayan Şeyhi erken dönem divan edebiyatı şairlerindendir ve divan edebiyatının gelişmesine büyük katkısı olmuştur.

Fablın Yapı Unsurları



Olay: Fablın konusu insan başına gelebilecek her hangi bir olay olabilir. Fablın gövdesini bir olay oluşturur, asıl önemli olan fablın anlatılış nedenidir. Buna “ders” denir.

Kişiler: Bu tür hikâyelerin, kahramanları çoğunlukla hayvanlardır. Fablda anlatılan olay, kişileştirilmiş en az iki hayvanın başından geçer. Bunlardan biri iyiyi,  bir diğeri kötüyü temsil eder. Ayrıntılı bir kişi betimlemesi yapılmaz, fabla konu olan yönüyle tanıtılır. Fabllardaki kişiler temsilcisi oldukları toplumu başat özellikleriyle yansıttıkları için ‘tip’ olarak ele alınırlar.

[ Tip: Benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayan kişilere tip denir. Karakter: Toplumsal bir tabakayı değil sadece kendini temsil eden kahramandır.]

Yer: Tasvir yapılmaz fakat orman, köy, yol vb. çevreyi oluşturur. Olayın geçtiği yer olayla birlikte değişebilir.

Zaman: Fabldaki olay belirsiz bir zaman diliminde geçer.

Sonraki Konu İçin Tıkla: Türk Dili ve Edebiyatı 1 Konu Özetleri

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN!

Açık Lise Yazı ve Haberler

Doğru soru sormak, doğru cevaplara ulaşmanın ilk koşuludur. Yorum yazın, soru sorun, cevaplayalım.


Etiketler: , , ,
Eklenme Tarihi: 21 Eylül 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın