Türk Edebiyatının Dönemleri

Türk Edebiyatının Dönemleri

İslâmiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı

a) Sözlü Edebiyat Dönemi

b) Yazılı Edebiyat Dönemi

İslâmiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

a) Divan Edebiyatı

b) Halk Edebiyatı

  • Anonim Halk Edebiyatı
  • Âşık Edebiyatı
  • Dinî-Tasavvufi Halk Edebiyatı

Batı Etkisindeki Türk Edebiyatı

a) Tanzimat Edebiyatı

b) Servet-i Fünun Edebiyatı

c) Fecr-i Âti Edebiyatı

ç) Millî Edebiyat

d) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

1. İslâmiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı

İslâmiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı, Türklerin İslâmiyet’i kabul etmeden önce oluşturdukları edebiyattır. Bu dönem edebiyatı yazılı ve sözlü edebiyat olmak üzere ikiye ayrılır:

a) Sözlü Edebiyat Dönemi

Her millet gibi Türkler de ilk edebî ürünlerini sözlü olarak ortaya koymuşlardır. Sözlü edebî ürünleri; sav, sağu, koşuk ve destanlardır. Bu ürünler yazının henüz kullanılmadığı dönemlerde ortaya çıkmıştır. Bozkurt Destanı bir örnektir.

Sözlü edebiyat, Türklerin göçebe yaşam tarzına dayalı günlük hayatlarında ve özellikle bir araya geldikleri törenlerde oluşturdukları ürünlerdir.

Yarım kafiye ve hece ölçüsüyle söylenen şiirlerin (sagu, koşuk, destan) nazım birimi dörtlüktür.

Şairlere; ozan, kam, baksı, oyun, şaman gibi adlar verilir.

Kahramanlık, savaşlar, tabiat ve aşk temalarının ele alındığı bu dönem şiirleri kopuz denilen saz eşliğinde söylenirdi.

Savlar günümüzdeki atasözlerinin karşılığıdır. Bu sözler Türklerin gelenek, görenek ve inançlarını ortaya koyar. Sözlü edebiyat ürünlerinin birçoğu günümüze kadar Divanı Lügat’it–Türk sayesinde gelmiştir.

b) Yazılı Edebiyat Dönemi

Hem uygarlık tarihimiz hem de edebiyatımız açısından önemli eserler olan Orhun Abideleri (Yazıtları) 8. yüzyılda yazılmıştır. Yazılı edebiyat dönemi eseridir. Bu yazıtlar dışında Uygurlar Dönemi’nde yazılmış dinî içerikli metinler de vardır. Bu metinler Budizm ve Manihaizm dinlerinin esaslarını anlatan metinlerdir. Bu dönemde yazılan “Prens Kalyanamkara ve Papamkara(İyi Düşünceli Şehzâde İle Kötü Düşünceli Şehzâde), Altun Yaruk ve Sekiz Yükmek” adlı eserler, Budizm’i anlatan dinî metinlerdir. “Irk Bitig” adlı eser ise bir fal kitabıdır.

Yazılı dönemin genel özellikleri şunlardır:

  • Türklerin yazıyı kullanmasıyla başlar.
  • Eserlerde edebî bir dil kullanılmıştır.
  • Bu dönemde yazılan eserler Türk milletinin tarihî, sosyal ve kültürel özelliklerini yansıtır.
  • Bu dönemde hem dinî hem din dışı konular işlenmiştir.
  • Göktürk Dönemi eserlerde dil yabancı dillerin etkisinden uzaktır. Uygur Dönemi’ne ait eserlerde ise az da olsa yabancı etkiler görülmeye başlanır.

2. İslâmiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

İslâm düşüncesi Türk milletinin de fikrî, siyasi ve sosyal yapısı üzerinde etkili olmuştur. Bütün bunların yanında İslâm medeniyeti; Türk edebiyatını da etkilemiştir. Bu özellikle divan edebiyatında açıkça gözlemlenir. Süleyman Çelebi’nin halk tarafından daha çok “Mevlid” olarak bilinen ve asıl adı “Vesîletü’n-Necât” olan mesnevisi İslam etkisinde yazılmış önemli bir eserdir. İslâmiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı, kendi içinde divan edebiyatı ve halk edebiyatı biçiminde iki ana döneme ayrılır:

Divan edebiyatı: 13-19. yüzyıllar arasındaki dönemdir. Bu edebiyata, şairlerinin şiirlerini “divan” adı verilen eserlerde toplamaları dolayısıyla divan edebiyatı denir. “Klasik Türk edebiyatı, eski Türk edebiyatı, yüksek zümre edebiyatı” da denilir. Divan edebiyatında nesirden çok nazım önemlidir. Bu edebiyatta şekil ve içerik bakımından belli başlı özellikler vardır: aruz ölçüsünün kullanılması, nazım biçiminin genellikle beyit olması, mazmunlara yer verilmesi…

Halk edebiyatı: Tarih öncesi çağlardan başlayarak zamanımıza dek süregelen sözlü edebiyat geleneğiyle oluşan edebiyattır. Halk edebiyatı ürünleri ya söylendikleri sırada ya da sonradan başkaları tarafından yazıya geçirilmiştir. Halk edebiyatı konu, şekil ve dil bakımından yabancı etkilerden uzaktır. En çok ele alınan temalar; halkın yaşantısının bir parçası olan aşk, tabiat, hasret, yiğitlik ve dinî kavramlar vs.dir. Nazım birimi dörtlüktür. Ölçü, millî ölçümüz olan hece ölçüsüdür. Hecenin en çok 7’li, 8’li ve 11’li kalıpları kullanılmıştır. Daha çok yarım uyak ya da redifle ahenk sağlanır.  Daha çok dil halkın kullandığı sade Türkçedir. Türkü, koşma, mâni, ninni, semai, varsağı, destan, ilahi, nefes vb. halk edebiyatı nazım biçimleridir.

Türk halk edebiyatı üç gelenekten oluşmuştur:

  • Anonim Halk Edebiyatı
  • Âşık Edebiyatı
  • Dinî-Tasavvufi Halk Edebiyatı

3. Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

Tanzimat Dönemi, 1839’da Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesiyle başlayan medeniyet, kültür değişikliği ve bu değişikliğin dayandığı Batılılaşma olgusunun belirlediği bir gelişim süreci olarak değerlendirilebilir.

Dönemin belirgin özellikleri olarak; kişilerin alafranga tarzı yaşam biçimlerini, Fransızca öğrenmeye meraklarını, Batı özentisi ve eğitimsizliğin yaratmış olduğu trajikomik olayları sayabiliriz. 19. yüzyılda Batı’daki fikir akımlarıyla da tanıştıktan sonra kültür ve medeniyet değişimi gündeme gelmiş; sosyal, ekonomik ve siyasi hayatta meydana gelen değişiklikler özellikle 1860’tan sonra belli dönemler hâlinde günümüze kadar süren yeni bir edebiyat başlatmıştır. Bu dönemleri şu şekilde sıralayabiliriz:

a) Tanzimat Edebiyatı

b) Servet-i Fünun Edebiyatı

c) Fecr-i Âti Edebiyatı

ç) Millî Edebiyat

d) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

Türk Dili ve Edebiyatı 3 Konu Anlatımı, Konu Başlıkları



AÖL Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testleri

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (temmuz 2019)

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2019)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Aralık 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Temmuz 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Mart 2018)

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN!

Açık Lise Yazı ve Haberler

Doğru soru sormak, doğru cevaplara ulaşmanın ilk koşuludur. Yorum yazın, soru sorun, cevaplayalım.


Etiketler: ,
Eklenme Tarihi: 11 Ekim 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın