Anlatım Türleri

Anlatım Türleri

Bir düşünceyi, duyguyu ya da olayı sözle (konuşma) veya yazıyla ifade etmeye anlatım denir. Her anlatım farklı bir amaca yönelik olarak gerçekleştirilebilir; örneğin, bir bilgiyi aktarmak, bir olayı hikâye etmek ya da bir manzarayı anlatmak farklı anlatım yöntemleri gerektirir. İşte, anlatımı gerçekleştirirken başvurduğumuz bu yöntemlere “anlatım biçimleri, anlatım türleri” denir.

Amacına ve yöntemine göre anlatım türleri şunlardır:

  1. Betimleyici Anlatım
  2. Öyküleyici Anlatım
  3. Öğretici Anlatım
  4. Açıklayıcı Anlatım
  5. Tartışmacı Anlatım
  6. Kanıtlayıcı Anlatım
  7. Cosku ve Heyacana Bağlı (Lirik)Anlatım
  8. Destansı(Epik Anlatım)
  9. Emredici Anlatım
  10. Düşsel(Fantastik) Anlatım
  11. Gelecekten Sözeden Anlatım
  12. Söyleşmeye Bağlı Anlatım(Diyalog)
  13. Mizahi Anlatım

Betimleyici Anlatım




Betimleme, sözcüklerle resim çizme işidir. Görme, dokunma, işitme, tatma ve koklama duyularımız aracılığıyla varlıkların niteliklerini, bu varlıkların duyularımız üzerinde uyandırdıkları izlenimleri belirtmektir. Betimleme, varlıkların belirgin özelliklerini tanıtıp göz önünde canlandırmaktır. Betimleyici anlatımda okuyucunun çeşitli duyularına seslenilerek anlatılan varlıkla ilgili izlenim kazanılması amaçlanır. Betimlemede asıl olan görselliktir. Bu nedenle gözle algılanan renk ve biçim ayrıntılarına büyük yer verilir. Betimlemelerde yazar, nesnel olabileceği gibi gözlemlerine duygularını, yorumlarını katabilir; düşsel öğelerden de yararlanabilir.

Betimleyici Anlatım Özellikleri:

  1. Betimlemeler açıklayıcı ve sanatsal betimleme olmak üzere ikiye ayrılır.
  2. Kişinin iç dünyasını anlatan betimlemelere tahlil (ruhsal portre) denir.
  3. Kişinin dış görünüşünü anlatan betimlemelere fiziksel (simgesel) betimleme denir.
  4. Roman, hikâye, tiyatro, gezi yazısı, şiir gibi türlerde kullanılır.
  5. Kelimenin yan anlamına ve mecaz anlamlarına yer verilebilir.

Öyküleyici Anlatım

Öyküleyici Anlatım tekniğinde yazarın amacı, okuyucuyu bir olay içinde yaşatmaktır.  Öyküleyici Anlatım tekniğine hikâye etme de denir. Olay akışı vardır. Olaylar birbiri üzerine gelişir ve zaman durmadan geçer. Genellikle haber kipleriyle çekimlenmiş yüklemler kullanılır. … geldi, … anlatmış, … maviydi v.b. Bu teknikle yazılmış bir parçanın en önemli iki özelliği: Zaman akışının olması ve parçanın bir öyküden veya romandan alınmış izlenimi vermesidir.

Açıklayıcı Anlatım

Makale, fıkra, eleştiri ve deneme gibi öğretici özellikler gösteren türlere özgü bir anlatım biçimidir. Herhangi bir konu hakkında bilgiler vermek, bir şeyler öğretmek amacına yöneliktir. Açıklama, bilinmeyeni bilinir kılmaktır. Amaç doğrudan bilgi vermek olduğundan yazar sanatlı söyleyişlere, imalı sözlere pek yer vermez. Açık, anlaşılır bir dil kullanır. Soyutlamalardan, kişisellikten kaçınır.

Açıklayıcı anlatım biçiminde amaç bilgilendirme, öğretme olduğundan düşünceyi geliştirmek ve konunun daha iyi biçimde anlaşılmasını sağlamak için “tanımlama, örnekleme, tanık gösterme ve karşılaştırma” gibi düşünceyi geliştirme yöntemlerine başvurulur. Ansiklopedilerde, ders kitaplarında daha çok bu tür bir anlatım görülür.

Klasik paragraflarda yani giriş, gelişme, sonuç cümlelerini içeren paragraflarda bu yönteme başvurulur. Önce giriş cümlesiyle konu ve bakış açısı verilir, sonra gelişme cümleleriyle yardımcı düşünceler aktarılır ve ana düşünce belirtilir. Paragraflarda ana düşünce genellikle sonda bulunur ilkesine uygun bir anlatım yöntemidir. Örnek soru: Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 1 Test 5 – Soru 5

Kanıtlayıcı Anlatım




  1. İnandırma, aydınlatma, kendi görüşünü kabul ettirme amaç edinilir.
  2. Kavramları tanımlama ve açıklama önemlidir.
  3. Okuyucu ve dinleyiciyi ikna etmek, düşündürmek ve üzerinde durulan konudan uzaklaşmamak için bazı kelime, kelime grupları ve cümleler tekrar edilir.
  4. Konuşmacı ve yazar üzerinde durduğu konuyu aydınlatmak ve düşüncelerini kabul ettirmek için örneklere başvurur.
  5. Konuşmacı ve yazar konuyu aydınlatmak maksadıyla farklı kişilerin düşüncelerine müracaat eder.
  6. Kelimeler ve kelime grupları gerçek anlamında kullanılır.
  7. Dil daha çok göndergesel işlevde kullanılır.
  8. “Tanımlama, açıklayıcı betimleme, sınıflandırma örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma ” gibi düşünceyi geliştirme yollarından faydalanılır.

Tartışmacı Anlatım

Bu tekniği kullanan yazarın amacı, okuyucunun herhangi bir konudaki fikrini değiştirmektir. Bir konu üzerinde en az iki görüş vardır. Bu görüşlerden birisi yazarın görüşü, diğeri veya diğerleri başkalarının -belki de okuyucunun- görüşüdür. Yazar değişik yöntemler kullanır, deliller getirir, ispatlar yapar ve parçanın sonunda kendi görüşünü haklı çıkarır. Bu teknikle yazılmış parçalarda genellikle karşılıklı konuşma havası vardır. “Bence, bana göre, kanımca, bana öyle geliyor ki” gibi öznel yargı bildiren sözler dikkati çeker. Tartışma yönteminde tez ve antitezin önemini belirtmek, doğruluğu konusundaki kuşkuları yok etmek için kullanılır. Hızlı ve ekonomik okumalarda antitez bölümünün atlanması ana düşünceyi kavramayı engellemez.

1. Dil daha çok göndergesel işlevde kullanılır.
2. Düşünce ve duygular kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir.
3. Dil ve ifade sade, gösterişsiz ve pürüzsüzdür.
4. Gereksiz ifadelere yer verilmez.
5. Karmaşık ve anlaşılması güç cümleler kullanılmaz.
6. Ses akışını bozan, söylenmesi güç sesler ve kelimeler yoktur.
7. Savunulan ve karşı çıkılan görüşlere yer verilir.
8. İki farklı bakış açısının olduğu konular bu türde işlenmeye daha elverişlidir.
9.Fıkra, deneme, makale, röportaj gibi türlerde kullanılır.
10. Yeteneğe, bilgi ve deneyime göre yöntem belirlenir.
11. Eleştirici bir bakış açısıyla yazılırlar. Anlatım tarzı sohbete varabilir.
12. İhtimal bildirmeyen, kesin, kanıtlanmış bilgiler kullanılır.

 

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN!

Açık Lise Yazı ve Haberler

Doğru soru sormak, doğru cevaplara ulaşmanın ilk koşuludur. Yorum yazın, soru sorun, cevaplayalım.


Etiketler: , , , , , , ,
Eklenme Tarihi: 22 Ekim 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın